พ่อแม่เริ่มถามคำถามเดิมซ้ำ วางของผิดที่ หรือหงุดหงิดง่ายกว่าเดิม หลายครอบครัวคิดว่าเป็นเรื่องปกติของคนสูงวัย แต่กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข ย้ำว่าอาการหลงลืมในผู้สูงอายุไม่ใช่เรื่องธรรมชาติของความชราเสมอไป บทความนี้รวบรวม 10 สัญญาณเตือน วิธีแยกขี้ลืมตามวัยออกจากสมองเสื่อม และสิ่งที่ครอบครัวทำได้ตั้งแต่วันนี้
คำตอบสั้น: ขี้ลืมตามวัยคือลืมแล้วนึกออกทีหลังและไม่กระทบชีวิตประจำวัน ส่วนสัญญาณอัลไซเมอร์คือลืมจนกระทบการใช้ชีวิต ลืมเรื่องที่เพิ่งเกิด ถามซ้ำ หลงทางในที่คุ้นเคย หรืออารมณ์และบุคลิกเปลี่ยน ถ้าเห็นสัญญาณเหล่านี้แม้เพียงข้อเดียว ควรพาไปคลินิกผู้สูงอายุหรือแพทย์ระบบประสาท อัลไซเมอร์ยังรักษาไม่หาย แต่การพบเร็วช่วยชะลออาการและวางแผนการดูแลได้ดีกว่า
10 สัญญาณเตือนอัลไซเมอร์ระยะแรก สังเกตยังไง
1. ลืมจนกระทบชีวิตประจำวัน
- ลืมเรื่องที่เพิ่งคุยหรือเพิ่งเกิด ถามคำถามเดิมซ้ำหลายครั้ง
- ต้องพึ่งการจดโน้ตหรือให้คนในบ้านช่วยจำมากขึ้นกว่าเดิม
2. วางแผนหรือแก้ปัญหาได้ยากขึ้น
- ทำตามขั้นตอนที่เคยทำได้ไม่ครบ เช่น ทำธุรกรรมธนาคารหรือจ่ายบิล
- คำนวณเงิน ทอนเงิน หรือทำอาหารตามสูตรเดิมได้ช้าลงมาก
3. ทำกิจวัตรที่คุ้นเคยได้ไม่คล่อง
- ขับรถไปที่ประจำแล้วหลงทาง ลืมกติกาเกมหรือกีฬาที่เล่นประจำ
- ใช้เครื่องใช้ไฟฟ้าที่ใช้มานานไม่ได้
4. สับสนเวลาและสถานที่
- ไม่รู้ว่าวันนี้วันอะไร เดือนอะไร หรือฤดูอะไร
- ไม่รู้ว่าตัวเองมาอยู่ที่นี่ได้อย่างไร หรือหลงทางในหมู่บ้านตัวเอง
5. มีปัญหาการมองและการกะระยะ
- อ่านหนังสือแล้วเข้าใจยากขึ้น กะระยะหรือแยกสีไม่ค่อยได้
- เดินชนสิ่งของ หรือขับรถแล้วกะระยะพลาดบ่อย
6. นึกคำพูดไม่ออก พูดหรือเขียนติดขัด
- หยุดกลางบทสนทนาแล้วไปต่อไม่ได้ พูดวนซ้ำประโยคเดิม
- เรียกสิ่งของผิดชื่อ เช่น เรียกนาฬิกาว่าอันที่บอกเวลาบนข้อมือ
7. วางของผิดที่และหาไม่เจอ
- เก็บของในที่แปลก เช่น รองเท้าในตู้เย็น และย้อนนึกไม่ได้ว่าวางไว้ที่ไหน
- บางคนกล่าวหาคนในบ้านว่าเอาของไป
8. การตัดสินใจแย่ลง
- ใช้เงินผิดปกติ โอนเงินให้คนแปลกหน้า หรือถูกหลอกง่ายขึ้น
- ดูแลความสะอาดตัวเองน้อยลง แต่งตัวไม่เหมาะกับอากาศหรือโอกาส
9. ถอนตัวจากงานและกิจกรรมที่เคยชอบ
- ไม่อยากไปงานสังคม เลิกทำงานอดิเรกที่เคยทำประจำ
- บางคนถอนตัวเพราะรู้สึกว่าตามบทสนทนาไม่ทัน
10. อารมณ์และบุคลิกเปลี่ยน
- สับสน กังวล หวาดระแวง ซึมเศร้า หรือหงุดหงิดง่ายกว่าเดิม
- อารมณ์เสียง่ายเมื่ออยู่นอกบ้านหรืออยู่ในสถานการณ์ที่ไม่คุ้น
รายการสัญญาณเตือนนี้สอดคล้องกับที่โรงพยาบาลสมิติเวชและคณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดีเผยแพร่ ถ้าพบเพียงข้อเดียว ก็ควรปรึกษาแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ
ขี้ลืมตามวัย กับ สมองเสื่อม ต่างกันยังไง
หลักสังเกตง่ายๆ คือ ขี้ลืมตามวัยนึกออกได้ทีหลังและไม่ทำให้ใช้ชีวิตลำบาก ส่วนสมองเสื่อมลืมแล้วนึกไม่ออก และค่อยๆ แย่ลงจนกระทบการดูแลตัวเอง
เรื่องความจำ
- ขี้ลืมตามวัย ลืมชื่อคนหรือนัดหมายบางครั้ง แต่นึกออกทีหลัง
- สัญญาณสมองเสื่อม ลืมเรื่องที่เพิ่งเกิดทั้งเรื่อง ถามซ้ำ แม้บอกคำตอบแล้วก็จำไม่ได้
เรื่องการจัดการเงินและงานบ้าน
- ขี้ลืมตามวัย ลืมจ่ายบิลบางเดือน หรือคำนวณเงินผิดบ้างเป็นครั้งคราว
- สัญญาณสมองเสื่อม จัดการเงินหรือบิลประจำเดือนไม่ได้เลย หรือทำพลาดซ้ำบ่อยๆ
เรื่องเวลาและสถานที่
- ขี้ลืมตามวัย จำวันสับสนเล็กน้อย แต่นึกออกได้เอง
- สัญญาณสมองเสื่อม สับสนวัน เดือน ปี หรือหลงทางในที่คุ้นเคย
เรื่องการพูด
- ขี้ลืมตามวัย นึกคำบางคำไม่ออกชั่วคราว
- สัญญาณสมองเสื่อม หยุดกลางบทสนทนาบ่อย ใช้คำผิดความหมาย หรือเล่าเรื่องเดิมซ้ำ
เรื่องการหาของ
- ขี้ลืมตามวัย วางกุญแจหรือแว่นตาผิดที่ แต่ย้อนนึกทีละขั้นแล้วหาเจอ
- สัญญาณสมองเสื่อม เก็บของในที่แปลก ย้อนนึกไม่ได้ และอาจกล่าวหาคนอื่น
เรื่องอารมณ์
- ขี้ลืมตามวัย หงุดหงิดเมื่อกิจวัตรประจำถูกรบกวนบ้าง
- สัญญาณสมองเสื่อม บุคลิกและอารมณ์เปลี่ยนไปจากเดิมชัดเจน คนใกล้ชิดรู้สึกได้
ขี้ลืมที่ไม่ใช่อัลไซเมอร์
- อาการหลงลืมมีหลายสาเหตุ เช่น ภาวะซึมเศร้า นอนไม่พอ ไทรอยด์ต่ำ ขาดวิตามินบี 12 หรือผลข้างเคียงจากยา
- บางสาเหตุรักษาให้ดีขึ้นได้ จึงควรให้แพทย์ตรวจหาสาเหตุ ไม่ควรสรุปเองว่าเป็นอัลไซเมอร์
พฤติกรรมเปลี่ยน อารมณ์ฉุนเฉียว สัญญาณสมองเสื่อม
กรมการแพทย์ระบุว่าสมองเสื่อมไม่ได้มีแค่ปัญหาความจำ แต่มีการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมและการแสดงออกด้วย บางครอบครัวสังเกตเห็นการเปลี่ยนแปลงด้านนี้ก่อนเรื่องความจำ
อารมณ์ที่เปลี่ยนไป
- หงุดหงิด ฉุนเฉียว หรือโมโหง่ายกว่าเดิมมาก
- กังวล หวาดกลัว ไม่อยากอยู่คนเดียว
- ซึม เฉยเมย หมดความสนใจเรื่องที่เคยชอบ
ความคิดและความเชื่อที่ผิดไปจากเดิม
- หวาดระแวงว่ามีคนขโมยของหรือคิดร้าย
- พูดหรือทำเรื่องไม่เหมาะสมกับกาลเทศะ ซึ่งต่างจากนิสัยเดิม
กิจวัตรและการนอน
- นอนไม่เป็นเวลา ตื่นกลางคืนแล้วสับสน
- ไม่อาบน้ำ ไม่เปลี่ยนเสื้อผ้า หรือลืมกินข้าวกินยา
- เดินออกจากบ้านแล้วกลับบ้านเองไม่ถูก
ครอบครัวควรรับมืออย่างไร
- พูดช้า ชัด ทีละเรื่อง หลีกเลี่ยงการเถียงหรือตำหนิว่าลืม
- จดบันทึกอาการที่เห็น พร้อมวันที่และสถานการณ์ เพื่อให้แพทย์ประกอบการตัดสินใจ
- จัดบ้านให้ปลอดภัย ติดป้ายห้อง และเก็บกุญแจรถหรือของมีคมให้พ้นมือถ้าจำเป็น
- ผู้สูงอายุที่มีโอกาสหลงทาง อาจให้พกบัตรชื่อและเบอร์ติดต่อ หรือใช้สายรัดข้อมือที่มีอุปกรณ์ระบุตำแหน่ง (Global Positioning System หรือ GPS)
- อาการสับสนที่เกิดขึ้นอย่างรวดเร็วภายในไม่กี่ชั่วโมงหรือไม่กี่วัน อาจเกิดจากภาวะอื่นที่ต้องพบแพทย์ทันที เช่น การติดเชื้อหรือหลอดเลือดสมอง
แบบทดสอบอัลไซเมอร์เบื้องต้น ทำเองที่บ้าน
แบบคัดกรองทำอะไรได้
- แบบคัดกรองเบื้องต้นช่วยบอกว่าควรพาไปพบแพทย์หรือยัง ไม่ใช่การวินิจฉัยโรค
- ผลปกติไม่ได้แปลว่าไม่มีโรค ถ้าครอบครัวยังเห็นอาการเปลี่ยนก็ควรพบแพทย์
แบบคัดกรอง AD8
- แบบสอบถาม Ascertain Dementia 8 (AD8) มี 8 ข้อ ให้คนใกล้ชิดหรือผู้สูงอายุตอบว่ามีการเปลี่ยนแปลงจากเมื่อหลายปีก่อนหรือไม่
- คำถามครอบคลุมเรื่องการตัดสินใจ ความสนใจกิจกรรม การถามซ้ำ การใช้เครื่องใช้ การจำวันเดือนปี การจัดการเงิน การจำนัด และความจำและความคิดในชีวิตประจำวัน
- ถ้าตอบว่ามีการเปลี่ยนแปลงตั้งแต่ 2 ข้อขึ้นไป ควรพบแพทย์เพื่อตรวจเพิ่มเติม
- แบบสอบถามฉบับภาษาไทยมีการพัฒนาและตรวจสอบความแม่นยำในงานวิจัยของมหาวิทยาลัยมหิดล สอบถามแบบฟอร์มฉบับทางการได้ที่คลินิกผู้สูงอายุ
สังเกตเองที่บ้าน
- จดสิ่งที่เห็นเปลี่ยนไปตาม 10 สัญญาณเตือน พร้อมตัวอย่างเหตุการณ์และวันที่
- สังเกตว่าอาการค่อยๆ แย่ลงต่อเนื่องหลายเดือนหรือไม่
- ถามคนอื่นที่เจอผู้สูงอายุบ่อย เช่น พี่น้องหรือเพื่อนบ้าน ว่าเห็นอะไรเปลี่ยนไปบ้าง
เมื่อไหร่ควรพาพ่อแม่พบแพทย์
สัญญาณที่ควรนัดตรวจ
- พบสัญญาณเตือนแม้เพียงข้อเดียว และเป็นต่อเนื่อง
- คนในครอบครัวเคยเป็นอัลไซเมอร์ก่อนอายุ 65 ปี
- อาการหลงลืมทำให้เกิดอันตราย เช่น ลืมปิดเตาแก๊ส กินยาซ้ำ หรือหลงทาง
ไปตรวจที่ไหน
- คลินิกผู้สูงอายุในโรงพยาบาลใกล้บ้าน กรณีซับซ้อนจะส่งต่อโรงพยาบาลใหญ่
- คลินิกความจำ (Memory Clinic) หรือแพทย์ระบบประสาทในโรงพยาบาลรัฐและเอกชน
แพทย์ตรวจอะไรบ้าง
- ซักประวัติจากผู้สูงอายุและครอบครัว และทำแบบทดสอบสมรรถภาพสมอง
- ตรวจเลือดเพื่อหาสาเหตุอื่น และตรวจภาพสมองด้วยเครื่องเอ็มอาร์ไอ (Magnetic Resonance Imaging หรือ MRI) หรือเครื่องเอกซเรย์คอมพิวเตอร์
- สถาบันประสาทวิทยากำลังส่งเสริมการตรวจเลือดหาสารบ่งชี้ p-Tau181 และ p-Tau217 ซึ่งทำได้ง่ายกว่าการเจาะน้ำไขสันหลังหรือการสแกน PET
อัลไซเมอร์รักษาหายไหม และอาการระยะที่ 1 เป็นอย่างไร
รักษาหายขาดได้หรือไม่
- ปัจจุบันยังไม่มีวิธีรักษาอัลไซเมอร์ให้หายขาด
- การรักษามุ่งชะลอการดำเนินโรค ช่วยให้ผู้ป่วยช่วยเหลือตัวเองได้นานขึ้น และดูแลอาการทางพฤติกรรมและอารมณ์
- ยิ่งพบแพทย์เร็ว ยิ่งมีทางเลือกในการรักษามากขึ้น เพราะยาบางกลุ่มใช้ได้เฉพาะระยะแรก
ยาที่ใช้ในปัจจุบัน
- ยากลุ่มที่ช่วยปรับสารสื่อประสาทในสมอง ใช้ประคับประคองอาการด้านความจำและความคิด แพทย์จะเลือกตามระยะของโรคและโรคประจำตัว
- ยา lecanemab เป็นยาแอนติบอดีที่ลดการสะสมของโปรตีนอะไมลอยด์ในสมอง สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) อนุมัติให้ใช้ในไทยเมื่อเดือนมิถุนายน 2568 ในฐานะยาควบคุมพิเศษ
- lecanemab ใช้กับผู้ที่มีภาวะความจำบกพร่องเล็กน้อย (Mild Cognitive Impairment หรือ MCI) หรืออัลไซเมอร์ระยะต้น และต้องตรวจยืนยันว่ามีอะไมลอยด์ในสมองก่อน
- ในงานวิจัย Clarity AD ยานี้ชะลอการเสื่อมของสมองได้ประมาณ 27% ในช่วง 18 เดือน แต่ไม่ได้ทำให้หายขาด
- ให้ยาทางหลอดเลือดดำทุก 2 สัปดาห์ และต้องตรวจ MRI เป็นระยะเพื่อเฝ้าระวังภาวะสมองบวมหรือเลือดออกเล็กน้อย (Amyloid Related Imaging Abnormalities หรือ ARIA) ซึ่งพบได้ราว 12.6% ของผู้ใช้ยา
- การใช้ยาทุกชนิดต้องอยู่ในการดูแลของแพทย์เฉพาะทาง
อาการอัลไซเมอร์ระยะที่ 1
- หลงลืมเรื่องที่เพิ่งเกิดขึ้น ถามซ้ำ เล่าเรื่องเดิมซ้ำ
- นึกคำพูดไม่ออก เรียกชื่อสิ่งของผิด
- วางแผนหรือทำงานที่มีหลายขั้นตอนได้ช้าลง เช่น จัดการบัญชี จ่ายบิล ทำอาหารที่ซับซ้อน
- ยังช่วยเหลือตัวเองในชีวิตประจำวันได้เกือบทั้งหมด จึงมักถูกมองข้ามว่าเป็นแค่อายุมาก
- อาจมีอารมณ์หงุดหงิด ซึมลง หรือถอนตัวจากสังคม เพราะรู้ตัวว่าทำอะไรได้ไม่เหมือนเดิม
การดูแลผู้ป่วยระยะแรกที่บ้าน
ช่วยความจำในชีวิตประจำวัน
- ใช้สมุดบันทึกความจำหรือปฏิทินตั้งโต๊ะ จดนัดหมาย เวลากินยา และเรื่องสำคัญของแต่ละวัน
- วางของใช้ประจำไว้ที่เดิมเสมอ และติดป้ายบอกตู้หรือลิ้นชัก
- ใช้กล่องแบ่งยาตามวันและเวลา ช่วยลดการกินยาซ้ำหรือลืมกิน
ฝึกสมองและกิจกรรม
- ชวนเล่นเกมที่ใช้ความคิด เช่น บอร์ดเกมฝึกสมอง จับคู่ภาพ ต่อจิ๊กซอว์ หรือเกมคำศัพท์ เลือกระดับที่ไม่ยากจนเครียด
- ออกกำลังกายสม่ำเสมอ เช่น เดินเร็ว รำไทเก๊ก ตามที่แพทย์แนะนำ
- พบปะเพื่อนฝูงและทำกิจกรรมที่เคยชอบ ช่วยลดอาการซึมเศร้า
ความปลอดภัย
- ปิดวาล์วแก๊สหรือใช้เตาที่มีระบบตัดอัตโนมัติ
- ให้ผู้สูงอายุพกบัตรระบุชื่อและเบอร์ติดต่อญาติ หรือใช้อุปกรณ์ติดตามตำแหน่งด้วยระบบระบุตำแหน่งบนโลก (Global Positioning System หรือ GPS) แบบสายรัดข้อมือ ในกรณีที่เริ่มมีอาการหลงทาง
- ค่อยๆ วางแผนเรื่องการขับรถ การเงิน และเอกสารทางกฎหมายร่วมกันตั้งแต่ผู้ป่วยยังตัดสินใจเองได้
ดูแลผู้ดูแล
- แบ่งเวรดูแลกับคนในครอบครัว เพื่อไม่ให้ภาระตกอยู่กับคนเดียว
- เข้าร่วมกลุ่มผู้ดูแลหรือปรึกษาทีมแพทย์เมื่อรู้สึกเครียดหรือหมดแรง
คำถามที่พบบ่อย
อัลไซเมอร์กับสมองเสื่อมเหมือนกันไหม
- สมองเสื่อมเป็นชื่อกลุ่มอาการ ส่วนอัลไซเมอร์เป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุดของภาวะสมองเสื่อม
- สาเหตุอื่น เช่น โรคหลอดเลือดสมอง ก็ทำให้เกิดภาวะสมองเสื่อมได้
อายุเท่าไหร่ถึงควรเริ่มสังเกต
- ความเสี่ยงเพิ่มขึ้นชัดหลังอายุ 65 ปี แต่บางคนเริ่มมีอาการก่อนหน้านั้น
- ถ้าคนในครอบครัวเคยเป็นก่อนอายุ 65 ปี ควรสังเกตและปรึกษาแพทย์เร็วขึ้น
ขี้ลืมบ่อยแปลว่าเป็นอัลไซเมอร์แน่หรือไม่
- ไม่เสมอไป ความเครียด การนอนไม่พอ ภาวะซึมเศร้า ขาดวิตามินบี 12 หรือไทรอยด์ทำงานต่ำ ก็ทำให้หลงลืมได้
- บางสาเหตุรักษาให้ดีขึ้นได้ จึงควรตรวจให้รู้สาเหตุ
ทำแบบทดสอบออนไลน์แล้วผลปกติ ไม่ต้องพบแพทย์ใช่ไหม
- แบบทดสอบออนไลน์ใช้คัดกรองเท่านั้น ถ้ายังเห็นอาการเปลี่ยนแปลงต่อเนื่อง ควรพบแพทย์
ป้องกันอัลไซเมอร์ได้ไหม
- ยังไม่มีวิธีป้องกันได้แน่นอน แต่การคุมความดัน น้ำตาล ไขมัน ออกกำลังกาย นอนให้พอ และพบปะผู้คน ช่วยดูแลสุขภาพสมองได้
เช็กลิสต์สำหรับลูกหลาน
- จดอาการที่เปลี่ยนไปพร้อมวันที่และตัวอย่างเหตุการณ์
- ทำแบบคัดกรอง AD8 ร่วมกับคนใกล้ชิดของผู้สูงอายุ
- รวบรวมรายการยาที่ผู้สูงอายุกินอยู่ทั้งหมด
- นัดคลินิกผู้สูงอายุหรือคลินิกความจำ และพาไปพร้อมกัน
- จัดบ้านให้ปลอดภัย วางของไว้ที่เดิม ติดป้ายบอก
- เตรียมบัตรระบุชื่อและเบอร์ติดต่อ หรืออุปกรณ์ติดตามตำแหน่ง
- คุยกันเรื่องการเงินและเอกสารสำคัญตั้งแต่ระยะแรก
แหล่งข้อมูลอ้างอิง
- PPTV Online, 10 สัญญาณเตือนอัลไซเมอร์ อ้างอิงข้อมูลโรงพยาบาลสมิติเวชและโรงพยาบาลรามาธิบดี (11 พฤศจิกายน 2565)
- Hfocus, กรมการแพทย์เตือนอาการหลงลืมไม่ใช่แค่เรื่องของวัย และสถาบันประสาทวิทยาส่งเสริมการตรวจเลือด p-Tau (3 กันยายน 2569)
- TheCoverage, ข้อมูลประมาณการจำนวนผู้สูงอายุไทยที่มีภาวะสมองเสื่อม อ้างอิงกรมการแพทย์
- โรงพยาบาลบีเอ็นเอช, ข้อมูลยา lecanemab
- โรงพยาบาลกรุงเทพ, 12 สัญญาณเตือนอัลไซเมอร์ และข้อมูลคลินิกความจำ (Memory Clinic)
- Alzheimer’s Association, รายการความเปลี่ยนแปลงตามวัยเทียบกับสัญญาณเตือน
บรรณาธิการเว็บไซต์ Alzthai.com ใช้เวลากว่า 5 ปี ในการรวบรวมองค์ความรู้เกี่ยวกับการเงินการลงทุนเพื่อเขียนบทความที่ลงลึกจากประสบการณ์จริง รวมถึงข้อมูลจากผู้เชี่ยวชาญด้านการเงินทั้งไทยและต่างประเทศ เพื่อให้คำปรึกษาด้านการเงินส่วนบุคคลสำหรับบุคคลทั่วไป
ติดต่อโฆษณา Alzthai@gmail.com
![รถน้ำท่วม ประกันจ่ายไหม ขับรถลุยน้ำเข้ารถ เคลมประกันชั้น 1,2 ได้ไหม [มีคำตอบ]](https://alzthai.com/wp-content/themes/rehub-theme/images/default/noimage_336_220.png)
